przez Admin2 | kwi 3, 2023 | news-pl
Jedną z instytucji przewidzianych na gruncie procedury cywilnej jest zabezpieczenie roszczenia (majątkowego lub niemajątkowego), o które wnioskować może każda strona lub uczestnik postępowania po uprawdopodobnieniu roszczenia oraz interesu prawnego w zabezpieczeniu (art. 730 (1) k.p.c.). Ogólnym przepisem stanowiącym podstawę wszczęcia postępowania zabezpieczającego jest art. 730 k.p.c. (Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.)), który stanowi, iż w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia.
Przepisem szczególnym w stosunku do ww. regulacji jest art. 753 k.p.c., w którym ustawodawca wyodrębnia rodzaj roszczenia, jakim jest roszczenie alimentacyjne. W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać alternatywnie na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. Co istotne, w sprawach z tytułu roszczeń alimentacyjnych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Aspekt ten czyni zatem wyjątek od generalnej regulacji nakazującej jednoczesne wykazanie interesu prawnego.
W tym miejscu należy również odnieść się do samego sformułowania ustawodawcy poczynionego w art. 753 k.p.c., tj. „sprawy o alimenty”. Orzecznictwo podkreśla, że należy przez to rozumieć sprawy o zasądzenie alimentów (uchwała SN z 23.02.1982 r., III CZP 3/82, OSNC 1982/7, poz. 100). W ww. przepisie ustawodawca nie odnosi się, jak opiniuje SN, do spraw o uchylenie lub obniżenie obowiązku alimentacyjnego (uchwała SN z 27.11.1980 r., III CZP 60/80, OSNC 1981/6, poz. 97) oraz spraw o zwrot spełnionych świadczeń alimentacyjnych na podstawie dochodzonego na podstawie art. 140 k.r.o., a także spraw o zwrot kwot zapłaconych uprawnionemu na podstawie postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia
D. Zawistowski wskazuje, że ponieważ w sprawach o alimenty sąd nie orzeka obecnie z urzędu, to forma ta może być zastosowana tylko na wniosek uprawnionego. ( [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom IV. Artykuły 730–1088, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021). Co więcej, sąd jest związany granicami wniosku w zakresie wysokości żądanego świadczenia alimentacyjnego. Doktryna podkreśla ponadto, iż zobowiązanie do zapłaty uprawnionemu określonej sumy pieniężnej okresowo lub jednorazowo wskazuje, że
wyłączone jest stosowanie obu form zabezpieczenia równocześnie. Możliwe jest natomiast zastosowanie na ogólnych zasadach równolegle innego sposobu zabezpieczenia roszczeń pieniężnych.
przez Admin2 | mar 1, 2023 | news-pl
Mimo upływu już prawie 36 lat warto przypomnieć wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty zawarte w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej I Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r.
Zdaniem Sądu Najwyższego w razie rażąco niewłaściwego postępowania osoby uprawnionej do alimentów, budzącego powszechną dezaprobatę, dopuszczalne jest oddalenie powództwa w całości lub w części ze względu na zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Nie może to nastąpić, gdy uprawnionym jest małoletnie dziecko.
W praktyce zdarzają się przypadki rażącego naruszenia przez osobę uprawnioną do alimentacji zasad współżycia w rodzinie. Takie sytuacje faktyczne występują zarówno przy istnieniu obowiązku alimentacyjnego rodziców względem ich dziecka nie mogącego jeszcze rozpocząć samodzielnej działalności zawodowej i zarobkowej (art. 133 § 1 k.r.o.), jak i przy alimentowaniu rodziców przez ich dzieci oraz wykonywaniu obowiązku alimentacyjnego pomiędzy innymi krewnymi (art. 133 § 2 k.r.o.), a także przy alimentacji małżonka w czasie trwania małżeństwa i po jego ustaniu (art. 27 i 60 k.r.o.). Rażąco niewłaściwe postępowanie uprawnionego może polegać między innymi na:
- zachowaniach godzących w życie i zdrowie członka rodziny,
- zachowaniach naruszających godność, dobre imię i inne dobra osobiste człowieka,
- zawinionym popadnięciu w niedostatek lub umyślnym wywołaniu sytuacji prowadzącej do żądania alimentów.
Zawinione zachowania są powszechnie potępiane w społeczeństwie i nie można zakładać, ażeby osoba doznająca krzywdy w każdym przypadku mimo to zobowiązana była do świadczenia alimentów na rzecz osoby ją krzywdzącej, tylko dlatego, że obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa, małżeństwa albo z innych więzów, z którymi ustawa łączy ten obowiązek.
W kodeksie rodzinnym i opiekuńczym przewidziane zostały przypadki, w których ustawodawca uzależnia skutki prawne od zasad współżycia społecznego (art. 56 § 2 i art. 144 k.r.o.). W odniesieniu do pozostałych stosunków prawno-rodzinnych istnieje możliwość odwołania się do klauzuli generalnej zawartej w art. 5 k.c.
Odmowa przyznania środków utrzymania z powołaniem się na zasady współżycia społecznego powinna mieć miejsce bardzo rzadko, w przypadkach szczególnie uzasadnionych i wówczas, gdy budzą one powszechną dezaprobatę.
Stosowanie art. 5 k.c. może dotyczyć roszczeń alimentacyjnych między dorosłymi członkami rodziny. Gdy np. wspólne pożycie małżonków ustało i dochodzi do rozstrzygania o alimentach na rzecz jednego z nich, nie bez wpływu na ocenę zasadności takiego roszczenia pozostaje zachowanie się małżonka, zwłaszcza zaś wina w doprowadzeniu do rozkładu pożycia, której ustalenie wpływa na orzeczenie o obowiązku dostarczania środków utrzymania. Nie do przyjęcia - ze względu na zasady współżycia społecznego - byłaby sytuacja, w wyniku której małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego odnosiłby korzyść ze swego niegodziwego postępowania. Zachowanie takie nie zawsze prowadzić musi do zwolnienia od obowiązku alimentacyjnego, jednakże w rażących okolicznościach wpłynie na jego ograniczenie.
Odmiennego potraktowania wymaga natomiast kwestia dopuszczalności stosowania art. 5 k.c. do obowiązku alimentacyjnego pomiędzy rodzicami a dziećmi. Obowiązek ten ma charakter szczególny i podlega specjalnej regulacji prawnej, korzystnej dla dziecka. Dlatego przyjmuje się, iż rodzice powinni wykorzystać wszelkie swoje możliwości, aby zapewnić dziecku konieczne utrzymanie i prawidłowy rozwój. Każde zachowanie się rodzica dziecka, zmierzające do uniemożliwienia wykonania obowiązku alimentacyjnego, należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nieporadność dziecka, jego całkowite uzależnienie od dorosłych, a przede wszystkim od rodziców, uzasadnia stanowisko, iż nie mogą oni uchylić się od swego obowiązku mimo nagannego zachowania się dziecka i bez względu na trudności wychowawcze, jak i jego postawę wobec rodziców. Dlatego żądanie spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez rodziców względem nie usamodzielnionego dziecka nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Powyższe stwierdzenie nie zawsze znajdzie zastosowanie w sytuacjach, gdy uprawnione do alimentacji dziecko, mimo osiągnięcia pełnoletności, z własnej winy nie uzyskało stosownego wykształcenia oraz nie podejmie pracy zarobkowej.
Pełnoletnie dziecko, które w czasie studiów kilkakrotnie powtarza poszczególne lata studiów albo też nie kontynuuje nauki i nie podejmuje pracy zarobkowej i z tego względu nie dysponuje środkami utrzymania, nie może domagać się ich od swoich rodziców. Także rezygnacja przez dziecko - w celu dokuczenia rodzicom - z pomocy stypendialnej udzielanej przez państwo może być uznana za szykanę, która narusza zasady prawidłowego współżycia w rodzinie, a tym samym zasady współżycia społecznego.
Tak samo za nadużycie prawa podmiotowego może być uznane żądanie alimentów przez osobę niezdolną do samodzielnego utrzymania się, która z własnej winy znalazła się w niedostatku. Dotyczyć to będzie osób, które mimo starannego ich wychowania i opieki rodziców same doprowadziły się do nałogowego alkoholizmu czy narkomanii i odmawiają poddania się leczeniu.
przez Admin2 | lut 6, 2023 | news-pl
Tocząc spór o alimenty dla małoletniego dziecka rodzice stają przed wyzwaniem możliwie dokładnego określenia kosztów jego utrzymania. Niewątpliwie – ostateczna kwota renty alimentacyjnej – orzeczona zostaje przy uwzględnieniu możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego oraz usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. Niemniej, warto przedstawić przykładowy kosztorys utrzymania dziecka, niezależnie od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Przedstawia się on następująco:
- wyżywienie – obliczając koszty konieczne na pokrycie niezbędnej dziecku żywności i napojów należy uwzględnić dietę dziecka wynikającą z jego wieku, ale również alergie pokarmowe czy też diety wymagane przy różnych rodzaju schorzeniach, np.: insulinooporność;
- odzież i obuwie – noszone przez dziecko na co dzień lub sezonowo, jak również te kupowane na wyjątkowe okazje (np.: szkolny bal przebierańców);
- wydatki na gospodarstwo domowe, uwzględniające opłaty mieszkaniowe – wysokość czynszu oraz opłat za media (energię, gaz, wywóz śmieci, wodę, centralne ogrzewanie), telewizję, Internet czy ubezpieczenie mieszkania;
- leczenie – w tym przypadku mowa nie tylko o lekach czy witaminach, ale wśród tych kosztów wymienia się również okulary korekcyjne, aparat ortodontyczny oraz opiekę medyczną i rehabilitacyjną, także te ponoszone stale w związku ze stanem zdrowia dziecka i np.: różnego rodzaju chorobami przewlekłymi;
- szkoła i edukacja – na które składają się czesne, ale również koszty opiekunki, zajęć dodatkowych i wyrównawczych, artykułów szkolnych i papierniczych oraz wydatki ponoszone na radę rodziców, komitety rodzicielskie i inne podobne;
- higiena, kosmetyki i środki czystości – żele do ciała i włosów, pieluszki, mokre chusteczki, kosmetyki w zależności od wieku dziecka, proszek do prania, płyn do płukania tkanin, papier toaletowy, płyn do mycia naczyń i inne używane na co dzień przez dziecko i domowników gospodarstwa domowego;
- wydatki osobiste, a w tym rozrywka i kultura – wśród tych kosztów uwzględnia się zatem wydatki ponoszone np.: na pokrycie biletów do kina, teatrów, muzeów, ale też na fryzjera, prezenty urodzinowe dla kolegów i koleżanek, zabawki, książki, gry planszowe oraz kieszonkowe;
- wyposażenie pokoju dziecka i meble;
- wydatki okolicznościowe (wakacje – kolonie, obozy sportowe, obozy językowe itp., prezenty).
Trzeba pamiętać, aby wydatki ponoszone raz w roku lub raz na 2 lata (np. wyjazd wakacyjny, malowanie pokoju, zakup pościeli czy sprzętu sportowego) dostosować do budżetu miesięcznego czyli, należy je podzielić przez 12 lub 24 miesiące.
przez Admin2 | sty 2, 2023 | news-pl
Prawo właściwe dla zobowiązań alimentacyjnych określa rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. Urz. UE L 7 z 10.01.2009, str. 1).
Zasadnicze cele alimentacji nie ograniczają się wyłącznie do uzasadnienia instytucji sytuacją finansową stron, mają również charakter etyczny. Polskie prawo reguluje zobowiązania alimentacyjne w art. 128 – 144 k.r.o. Na podstawie ustawy można wywieść, że treść obowiązku alimentacyjnego stanowi dostarczanie przez zobowiązanego środków utrzymania – uprawnionemu, tj. osobie, która nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami. Ciekawym zagadnieniem jest tutaj kwestia dochodzenia roszczeń alimentacyjnych w sprawach z elementem transgranicznym. Zgodnie ze wskazaniem art. 63 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1792) – „Prawo właściwe dla zobowiązań alimentacyjnych określa rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. Urz. UE L 7 z 10.01.2009, str. 1)”. Zasięg przedmiotowy rozporządzenia jest szeroki, stosuje się nie tylko do zobowiązań alimentacyjnych wynikających ze stosunku rodzinnego, ale również pokrewieństwa, małżeństwa i powinowactwa. Powołane rozporządzenie nie zawiera, expressis verbis, regulacji prawa właściwego dla zobowiązań alimentacyjnych. Akt ten w głównej mierze reguluje kwestie procesowe. Zatem wypada wskazać, że prawo właściwe zostało, poprzez instytucję odesłania, określone w art. 15 rozporządzenia unijnego. Według wspomnianego przepisu należy kierować się Protokołem haskim z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym w sprawach zobowiązań alimentacyjnych w państwach członkowskich, dla których protokół ten jest wiążący. Z kolei na mocy art. 3 na skutek zawarcia Protokołu przez Wspólnotę Europejską, obowiązuje on we wszystkich Państwach Członkowskich, z wyjątkiem Danii. To właśnie Protokół z 2007 r. jest dla polskiego sądu podstawą do ustalenia prawa właściwego dla zobowiązań alimentacyjnych w zakresie jego zastosowania, który jest tożsamy z zakresem rozporządzenia z 18 grudnia 2008 r., z rozszerzeniem, że zobowiązania alimentacyjne wobec dziecka są niezależnie od stanu cywilnego rodziców. Do przedmiotowego zakresu zastosowania protokołu haskiego należą niewątpliwie również obowiązki alimentacyjne wynikające z przysposobienia, natomiast nie należą roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego związane z ciążą i porodem.
W przypadku braku wyboru prawa właściwego przez strony stosunku, zgodnie z ogólną zasadą zobowiązania alimentacyjne podlegają prawu państwa, w którym wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu. Jednakże w Protokole z 2007 r., w zakresie wyboru prawa właściwego, dopuszczona została wyjątkowa możliwość wskazania go przez strony – zarówno ogólnie dla zobowiązania alimentacyjnego (wybór wiążący jest tak długo, aż strony nie zmienią zdania w tej kwestii), jak i wyłącznie ze skutkami ograniczonymi do określonego postępowania (wybór wiąże do zakończenia konkretnego postępowania, powinien być jednak uwzględniony również w postępowaniach po uprawomocnieniu się orzeczenia). Wybór ten jest ograniczony do prawa materialnego obowiązującego w siedzibie sądu, nie jest natomiast ograniczony terminem. Strony mogą dokonać wyboru w każdym czasie. Jeżeli jednak mowa o wyborze prawa właściwego dla celów konkretnego postępowania przed wszczęciem postępowania – zastrzeżona została forma czynności prawnej. Umowa podpisana przez obie strony, powinna przybrać formę pisemną lub utrwaloną w inny sposób, tak by istniała możliwość późniejszego dostępu do informacji zawartych w umowie.
Istotne znaczenie dla ochrony wierzyciela mają regulacje zawarte w ustępie 4 oraz 5 artykułu 8 protokołu haskiego. Stanowią one po pierwsze, że niezależnie od prawa wybranego przez strony to prawo państwa, w którym wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu w chwili wyboru określa, czy wierzyciel może zrzec się prawa do roszczeń alimentacyjnych. Po drugie zaś, że prawa wybranego przez strony nie stosuje się, jeśli jego zastosowanie mogłoby prowadzić do oczywiście niesprawiedliwych lub niesłusznych skutków dla jednej ze stron, chyba że w chwili wyboru prawa strony były w pełni poinformowane i świadome skutków swojego wyboru.
przez Admin2 | gru 1, 2022 | news-pl
Zobowiązania alimentacyjne zawierające element transgraniczny wymuszają ustalenie prawa właściwego. Wśród aktów prawnych kluczowych w zakresie prawa właściwego dla alimentacji należy wymienić:
- ustawę z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1792);
- rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 7, str. 1 ze zm.);
- Konwencję o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych, sporządzoną w Hadze dnia 2 października 1973 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 39, poz. 444);
- Protokół o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 331, str. 19) z zastrzeżeniem wynikającym z art. 19, który stanowi , że protokół nie narusza innych instrumentów międzynarodowych, których umawiające się państwa są lub staną się stronami, a które zawierają postanowienia w kwestiach uregulowanych niniejszym protokołem, chyba że państwa-strony złożą odmienne oświadczenie do takiego instrumentu.
W związku z powyższym należy zaznaczyć, że Polska jest stroną umów dwustronnych, w których – obok innych zagadnień materialnoprawnych i procesowych – uregulowano prawo właściwe dla zobowiązań alimentacyjnych. Zakres zastosowania umów jest ograniczony. Jeżeli jednak umowa bilateralna ma pierwszeństwo przed protokołem haskim, a prawo właściwe dla alimentów zostało w niej uregulowane – nawet niebezpośrednio – trzeba zastosować normy zawarte w umowie, a nie w protokole (N. Rycko [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. J. Poczobut, Warszawa 2017, art. 63.).
