przez Admin2 | lis 1, 2022 | news-pl
Art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został wprowadzony nowelizacją z dnia 6.11.2008 r. Nie oznacza to, że przed wejściem w życie tego przepisu polskiemu systemowi prawnemu nie była znana instytucja uchylenia się od wykonania obowiązku alimentacyjnego w związku z naruszeniem zasad współżycia społecznego przez uprawnionego – taką możliwość przewidział Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16.12.1987 o sygnaturze III CZP 91/86. Sąd Najwyższy wskazał wówczas, że można oddalić powództwo o alimenty w całości lub w części na podstawie klauzuli generalnej zawartej w art. 5 kodeksu cywilnego, w przypadku, gdy zachowanie uprawnionego budzi powszechną dezaprobatę. Jednakże Sąd wykluczył stosowanie tej konstrukcji w odniesieniu do małoletnich dzieci obowiązanego. Sąd równocześnie wskazał, jakie zachowania można uznać za budzące powszechną dezaprobatę: godzące w zdrowie i życie członka rodziny, naruszające godność, dobre imię lub inne dobra osobiste lub zdarzenia polegające na zawinionym popadnięciu w niedostatek lub celowym spowodowaniu sytuacji prowadzącej do żądania alimentów. Dodając wskazany przepis do kodeksu, ustawodawca utrwalił i potwierdził istniejącą linię orzeczniczą.
Do momentu wprowadzenia omawianego przepisu, część doktryny nie była przekonana co do możliwości zastosowania art. 5 kc celem uchylenia się od obowiązku alimentacji, pomimo wydania przez Sąd Najwyższy wspomnianego orzeczenia. Niektórzy reprezentowali pogląd, że w przypadku spełnienia przesłanek alimentacji, dochodzenie alimentów nie może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego ani społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Inni zaś twierdzili, że jest możliwe uchylenie się od obowiązku alimentacji, upatrując w jego konstrukcji analogii do niegodności dziedziczenia lub też odwołania darowizny.
Art. 1441 kro stanowi przepis szczególny do wspomnianego już art. 5 kc wprowadzając samodzielną podstawę oddalenia powództwa w sprawach o alimenty, a tym samym wyłączając zastosowanie art. 5 kc do przypadków nadużycia prawa podmiotowego w sprawach o alimenty. Pozwala on również na ocenę roszczenia alimentacyjnego pod względem jego wysokości – zbyt wysokie żądanie może zostać uznane za niezgodne z zasadami współżycia społecznego i mające na celu pokrzywdzenie obowiązanego lub jego wierzycieli. Przepis ten służy ochronie obowiązanego oraz porządku publicznego, nie jest zaś instrumentem odpłaty za naganne zachowanie uprawnionego.
Ustawodawca wprost wyłączył możliwość uchylenia się od wykonania obowiązku alimentacyjnego przez rodziców w stosunku do ich małoletnich dzieci, które postępują nagannie i naruszały zasady współżycia społecznego. Jest to związane z faktem, że niepełnoletni zazwyczaj nie posiadają własnych środków utrzymania i są zdani na rodziców.
O ile wielokrotne powtarzanie roku na studiach, częsta zmiana kierunku studiów czy nieposiadanie pracy przez pełnoletniego mogą zostać za godzące w zasady współżycia społecznego, o tyle posiadają one samoistną podstawę uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego przez rodziców takiego uprawnionego przewidzianą przez art. 133 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, pod warunkiem, że są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem lub niedokładaniem przez dziecko starań w celu możności samodzielnego utrzymania się. W takim wypadku może być wystarczające powołanie się na art. 133 § 3 kro, co jednak nie wyklucza możliwości jednoczesnego przywołania art. 1441 kro. Nie może być jednak uznane za spełniające przesłanki art. 1441 kro lub art. 133 § 3 kro podjęcie studiów na innym kierunku lub zatrudnienie w innym zawodzie niż chcieliby tego rodzice, ponieważ dziecko ma prawo decydować o własnej przyszłości, w szczególności, gdy osiągnęło już pełnoletniość. Za spełniające przesłanki art. 1441 uważane są m.in. sytuacje zerwania więzów rodzinnych, nieokazywania szacunku oraz postępowania w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli rodziców. Do uchylenia się od obowiązku alimentacji nie wystarczy więc sporadyczne nieodbieranie telefonów, jednostkowe nieodwiedzanie rodziny na święta lub kłótnie związane wyborem pracy albo partnera życiowego. Ponadto, w myśl orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 23.11.2018 r. o sygnaturze II CNP 56/17, art. 1441 kro nie ma zastosowania do długu spadkowego także kiedy źródłem owego długu jest niewykonany obowiązek alimentacyjny, ponieważ przepis ten dotyczy jedynie relacji między zobowiązanym a uprawnionym do alimentacji.
Opracowano na podstawie: A. Kawałko, H. Witczak [w:] M. Fras, M. Habdas (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Wolters Kluwer, 2021; J. Gajda [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa, C.H. Beck, 2021
przez Admin2 | paź 3, 2022 | news-pl
W wyroku z dnia 10 czerwca 2022 roku o sygnaturze III SA/Kr 140/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, że "Sprawa o przekazanie przez polski organ przyjmujący organowi przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej, w którym domaga się ona od zobowiązanego dostarczenia utrzymania, na podstawie art. 3 i 4 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku w dniu 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87) jest załatwiana w postępowaniu administracyjnym, do którego nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego", zaś "Organ przesyłający nie załatwia sprawy w zakresie uznania i wykonania zobowiązania alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym, lecz jedynie ułatwia uprawnionemu załatwienie takiej sprawy w innym państwie przez jej przekazanie w trybie Konwencji organowi przyjmującemu, z czym wiąże się obowiązek podjęcia określonych działań przez organ przyjmujący. Oznacza to, że przedmiotem sprawy załatwianej przez organ przesyłający jest podjęcie ściśle określonych działań techniczno-organizacyjnych, dotyczących jedynie sprawy z zakresu prawa rodzinnego." Co za tym idzie, zgodnie z sentencją wyroku, w wyniku złożenia wniosku przez osobę uprawnioną między uprawnionym a organem przesyłającym powstaje stosunek o charakterze administracyjnoprawnym, którego treścią jest prawo domagania się przekazania wniosku organowi przyjmującemu w innym państwie.
Wyrok ten zapadł na gruncie skargi wniesionej przez córkę mężczyzny, na którym spoczywał obowiązek alimentacji nałożony wyrokami z 2 marca 1993 roku, 27 marca 1998 roku, 26 października 2000 roku oraz 29 sierpnia 2008 roku. Ustalały one kolejno wysokość alimentów na: 1 000 000 starych złotych miesięcznie, 300 zł miesięcznie, 500 zł miesięcznie i ponownie 500 zł miesięcznie. Ojciec skarżącej mieszka obecnie w Niemczech, dlatego wniosek o egzekucję złożony do Sądu Okręgowego został przez ten organ przekazany stronie niemieckiej w lutym 1994 roku.
Ojciec zaprzestał wypłaty alimentów w 2017 roku, nie uregulował również zaległości, o czym córka wielokrotnie informowała stronę niemiecką. Organ niemiecki kilkukrotnie komunikował, że niepowodzenie egzekucji jest uzasadnione faktem, że dłużnik pobiera rentę, która nie przekracza granicy, do której prawo niemieckie przewiduje zwolnienie od zajęcia egzekucyjnego, a w konsekwencji szanse na powodzenie przymusowej egzekucji są nikłe.
W lipcu 2021 roku strona niemiecka zwróciła wniosek, informując o zakończeniu postępowania egzekucyjnego, zaś Sąd Okręgowy odpowiedział ponownym skierowaniem wniosku wraz ze zwróconymi dokumentami i pismem wnioskodawczyni. W sierpniu tego samego roku organ niemiecki raz jeszcze powiadomił o braku możliwości przeprowadzenia egzekucji ze względu na brak majątku podlegającego zajęciu, a w październiku poinformował o zakończeniu postępowania bez możliwości jego kontynuowania ze względu na zbyt niski dochód dłużnika połączony z brakiem nieruchomości i aktywów.
W efekcie Prezes Sądu Okręgowego wydał zarządzenie o zamknięcie sprawy o egzekucję alimentów z wniosku skarżącej, która złożyła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazała w swojej skardze na cykliczne informowanie ojca o rozliczeniach i zaległościach. Sąd Okręgowy wniósł zaś o jej oddalenie, twierdząc że dopełnił ciążących na nim obowiązków organu przesyłającego.
Zgodnie z sentencją wyroku, na Sądzie Okręgowym nie ciążył obowiązek zapewnienia pomyślnego zakończenia sprawy, lecz przekazywania pism organowi niemieckiemu, zaś kodeks postępowania administracyjnego nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
przez Admin2 | wrz 1, 2022 | news-pl
Kolejność obciążania krewnych obowiązkiem alimentacyjnym określa art. 129 § 1 k.r.o. Uprawniony do alimentacji nie może z własnej woli wybrać osoby, od której będzie dochodził świadczeń alimentacyjnych. W przypadku osoby, która posiada rodziców, dzieci oraz rodzeństwo, obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności zobowiązane będą ponieść dzieci.
W sytuacji nałożenia obowiązku alimentacyjnego na dalszych krewnych będzie on mieć zawsze charakter subsydiarny. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2022 r. wydanym w sprawie o sygnaturze II SA/Po 926/21 podkreślono, iż "Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami."
Według wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1971 w sprawie o sygnaturze III CRN 187/71 "Jeżeli matka dziecka, chociaż zdolna do pracy fizycznej, żadnej stałej pracy nie ma, często przebywa w szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych, a pracuje jedynie sporadycznie, trudno uważać, że jest ona w stanie systematycznie i na czas dostarczać dziecku środków utrzymania. W takim zaś razie, zgodnie z art. 132 zd. ost. k.r.o.p., uprawniony mógłby domagać się dostarczenia uzupełniających środków utrzymania od krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności."
Przede wszystkim najpierw po stronie uprawnionego do alimentacji musi powstać stan niedostatku, aby mógł on dochodzić swego roszczenia – przesłanką tą nie jest objęte roszczenie dziecka względem rodziców. "
Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka 'nie dzieli się' jak gdyby na część macierzystą i ojczystą i gdy ojciec nie jest w stanie sprostać swojemu obowiązkowi, nie znaczy to, że powinni go w tym wyręczać jego krewni. W takiej sytuacji obowiązek ten przechodzi przede wszystkim na drugiego rodzica, a gdyby ten nie mógł tego obowiązku w całości lub w części wykonać, zobowiązani będą w tej samej kolejności dziadkowie obu linii, tj. linii ojczystej i macierzystej".
Teza orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1962 roku (sygnatura 2 CR 167/62) wskazuje, iż "Obowiązek alimentacyjny dalszego krewnego istnieje nie tylko wtedy, gdy bliższy krewny nie ma możliwości wypełnienia tego obowiązku, lecz może powstać także wtedy, gdy bliższy krewny mimo takich możliwości nie wywiązuje się ze swych obowiązków. Dalszemu krewnemu, który świadczy na rzecz osoby uprawnionej, przysługuje regres do bliższego krewnego w takim zakresie, w jakim niewypełnienie przez tego ostatniego obowiązku alimentacyjnego nie jest wynikiem obiektywnej niemożliwości, lecz wynikiem uchylania się od wykonania tego obowiązku.".
przez Admin2 | sie 1, 2022 | news-pl
Art. 134. W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny. (Co to jest ten nadmierny uszczerbek – coś z orzecznictwa i komentarzy)
Tytuł II "Powinowactwo i pokrewieństwo", dział III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi o obowiązku alimentacyjnym. Przepis art. 128 k.r.o. poprzez ustanowienie instytucji obowiązku alimentacyjnego, nakłada na krewnych w linii prostej oraz na rodzeństwo, powinność dostarczania, zgodnych z usprawiedliwionymi potrzebami, środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie "obowiązek ten nie wyczerpuje się jednak w relacjach między krewnymi i może dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi." (Wyrok WSA w Szczecinie z 17.09.2020 r., II SA/Sz 438/20, LEX nr 3088619.) Jak podaje Hanna Witczak oraz Agnieszka Kawałko w komentarzu do ustawy wypełnianie tego obowiązku "może polegać na dostarczaniu uprawnionemu mieszkania, opieki lekarskiej i domowej. Środkami wychowania są w szczególności wydatki na wykształcenie, rozwój fizyczny, a także na zaspokajanie potrzeb kulturalnych czy na rozrywkę." (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 128.). Jak większość instytucji prawa cywilnego, tak i obowiązek alimentacyjny, nie ma charakteru absolutnego. W sytuacjach, w których jego wykonywanie połączone byłoby z naruszeniem zasad współżycia społecznego musi on zostać ograniczony. Z tego względu, niemniej tylko wyjątkowo, od obowiązku uchylić się może rodzeństwo. Niejako na marginesie warto zaznaczyć, że regulacja odnosi się zarówno do rodzeństwa biologicznego jaki i przyrodniego. Wymaganą przesłanką, której ziszczenie uprawnia do ograniczenia omawianej powinności jest sytuacja, w której wykonanie obowiązku byłoby połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla zobowiązanego lub jego najbliższej rodziny. Prawidłowa wykładnia wymaga ustalenia zakresu dwóch pojęć, tj. jak należy rozumieć określenie najbliższa rodzina oraz przede wszystkim jakie zachowanie może zostać zakwalifikowane jako połączone z nadmiernym uszczerbkiem.
Do grona najbliższej rodziny w doktrynie zalicza się małżonka oraz wstępnych. W sytuacji w której doszłoby do kolizji obowiązku alimentacyjnego względem najbliższej rodziny i względem rodzeństwa prymat należy przyznać zaspokojeniu potrzeb najbliższej rodziny. Na marginesie można wskazać, że niekiedy z pojęciem najbliższej rodziny utożsamia się również rodziców zobowiązanego, ale tylko jeżeli pozostają oni na jego utrzymaniu (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2021, art. 134.). Natomiast, jak wskazywał Sąd Apelacyjny w Krakowie, w orzeczeniu wydanym w dniu 24 stycznia 2013 r. "o tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa." (Wyrok SA w Krakowie z 24.01.2013 r., I ACa 1347/12, LEX nr 1362742.)
Jeżeli idzie zaś o nadmierny uszczerbek – ścisłe ustalenie zakresu znaczeniowego pojęcia nie jest możliwe. Podkreślił to Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 grudnia 2010 r., stwierdzając jednoznacznie, że "kodeks cywilny nie wskazuje żadnych kryteriów wedle których należy szacować uszczerbek polegający na pogorszeniu sytuacji życiowej". Niemniej, jak podaje T. Domińczyk w komentarzu do ustawy, chodzi o ustalenie skutków ewentualnego obciążenia alimentami dla samego zobowiązanego i jego najbliższej rodziny. Co zatem jasne, wymagana jest każdorazowa ocena konkretnego przypadku, uwzględniająca stan majątkowy i możliwości płatnicze zobowiązanego, również przewidywania w tym względzie na najbliższą przyszłość (T. Domińczyk [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. V, red. K. Piasecki, Warszawa 2011, art. 134.). Według J. Gwiazdomorskiego za nadmierny może być uważany uszczerbek, który wyniknąłby ze spełnienia świadczeń i w konsekwencji spowodowałby uniemożliwienie zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb rodzeństwa, które są tak istotne że uznawane są za niemalże niezbędne.
przez Admin2 | lip 1, 2022 | news-pl
Zgodnie z art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359)- dalej k.r.o., zobowiązanie jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa bądź po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.
Powyższe zagadnienie wpisuje się w szerszy kontekst instytucji alimentacji na gruncie prawa cywilnego. Innym aktem prawnym, który reguluje obowiązek świadczeń alimentacyjnych, jest obok k.r.o. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.- Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.)- dalej k.c. Na kanwie umowy darowizny zgodnie z art. 897 k.c. rodzi się problem powinności powstającej po stronie obdarowanego w momencie, gdy jego darczyńca popadnie w niedostatek, która to powinność polega na dostarczaniu darczyńcy, w granicach istniejącego jeszcze przysporzenia, środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych
W wyroku SA w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2019 r. o sygnaturze I ACa 575/18 skład orzekający postawił tezę, iż pomimo że zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka, to jednak obowiązek alimentacyjny obdarowanych z art. 897 k.c., w granicach określonych w tym przepisie, wyprzedza obowiązek alimentacyjny byłego małżonka, nawet w sytuacji, gdy obdarowanymi są krewni darczyńcy. W orzeczeniu tym judykatura zestawiła ze sobą zatem opisane wyżej regulacje prawne, przyznając niejako pierwszeństwo przed obowiązkiem alimentacyjnym rozwiedzionych małżonków obowiązkowi alimentacyjnemu obdarowanych niezależnie od ich powiązań rodzinnych z darczyńcą.
