przez Admin2 | wrz 1, 2023 | news-pl
Gdy w przypadku bezskutecznej egzekucji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej – wierzyciela – wójt, burmistrz lub prezydent miasta wystąpi z wnioskiem o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny. Celem takich działań jest ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, stanu jego zdrowia, a także przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w wyroku z dnia 31 stycznia 2019 r., tak zwane „«działania wobec dłużnika alimentacyjnego» mają przede wszystkim na celu przywracanie oczekiwanego stanu rzeczy w sytuacji, gdy dochodzi do «niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej»” (Wyrok WSA w Poznaniu z 31.01.2019 r., II SA/Po 1062/18, LEX nr 2705604).
Zasadniczą częścią wywiadu alimentacyjnego jest odebranie od dłużnika oświadczenia o stanie majątkowym, w trakcie którego ustalona zostaje sytuacja finansowa dłużnika, jak posiadane nieruchomości, ruchomości i inne zasoby. Wyjaśnienia składane są pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W orzecznictwie podkreślono, iż wywiad alimentacyjny musi odbyć się przy udziale organu. Dłużnik jest jedynie osobą, która udziela wywiadu, nie może on zatem złożyć go samodzielnie. Przypomina o tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w orzeczeniu wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 1016/17 (Wyrok WSA w Gliwicach z 26.07.2018 r., IV SA/Gl 1016/17, LEX nr 2537174.). Wywiad alimentacyjny, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przeprowadzany jest w oparciu o kwestionariusz, którego wzór określony jest w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23 marca 2011 r. (Dz. U. Nr 73, poz. 395). We wspomnianym akcie prawnym ustalony został również wzór oświadczenia majątkowego dłużnika alimentacyjnego.
Negatywną przesłanką podjęcia omawianych działań, jest sytuacja posiadania przez kierownika ośrodka pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego dotyczącego dłużnika, przeprowadzanego na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.). Jeżeli taki wywiad został przeprowadzony i jest nie starszy niż trzy miesiące, wówczas organ właściwy dłużnika występuje o jego wydanie.
przez Admin2 | sie 1, 2023 | news-pl
Dnia 31 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wydał wyrok w sprawie zwolnienia zstępnego z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Kluczowym aktem prawnym regulującym powyższą materię jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.), a w szczególności artykuły 64 oraz 64a. Zgodnie z aprobowaną tezą orzeczenia „negatywny stosunek skarżącego do ojca i brak jakichkolwiek relacji z nim nie może mieć wpływu na samo powstanie obowiązku wnoszenia opłat” za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Jak wskazał sąd, obowiązek wywodzący się z art. 61 wspomnianej ustawy, pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, jednakże przede wszystkim jest publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Tym samym jego ponoszenie ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca. Z drugiej strony, sąd administracyjny zwrócił uwagę na kierunek kolejnych nowelizacji w ustawie o pomocy społecznej, które wyrażają potrzebę zagwarantowania większej ochrony członkom rodzin pensjonariuszy tych instytucji.
Orzeczenie, które dało asumpt dla niniejszych rozważań, zostało wydane na kanwie następującego stanu faktycznego. Skarżący, zwrócił się o umorzenie zaległości powstałych w związku z brakiem uregulowania należności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ze względu na trudną sytuację. W uzasadnieniu wniosku o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności wskazał również negatywne relacje z ojcem. Skarżący spotkał się z decyzją odmowną, którą – wskutek wniesionego odwołania – organ II instancji utrzymał w mocy. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem Skarżący wniósł następnie skargę od decyzji ostatecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W rozstrzygnięciu WSA zgodził się z organami obu instancji, iż to na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w placówce. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 61 ust. 2 u.p.s. do wnoszenia omawianych opłat zobowiązani są w określonym zakresie kolejno: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Natomiast w toku poczynionych rozważań, sąd doszedł do prawidłowej konkluzji, w której trafnie wskazał różnice występujące w wykładni art. 64 oraz 64a, które zobligowały do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Pierwszy z artykułów umożliwia zwolnienie zobowiązanego z odpłatności, zaś w razie ziszczenia przesłanek określonych w drugim – zwolnienie takie musi nastąpić, ma to miejsce ex lege.
Norma z art. 64a ma charakter związany. Ciężar dowodu spoczywa na osobie ubiegającej się o zwolnienie z odpłatności. Jeżeli tylko osoba obowiązana złoży odpowiedni wniosek oraz przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu, to rola organu prowadzącego postępowanie „ogranicza się de facto do wydania decyzji zwalniającej z tej opłaty.” (E. Żołnierczyk, Szczególne okoliczności dotyczące relacji pomiędzy członkami rodziny jako dopuszczalność zwolnienia z odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Glosa aprobująca do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 31 maja 2022 r. (IV SA/Wr 590/21), OwSS 2023, nr 1, s. 132-138.). Inaczej ma się sytuacja w związku z art. 64 u.p.s. Ustawodawca, zauważając że wnioskodawca często nie dysponuje wymaganymi dokumentami, bądź ze względu na upływ czasu, bądź też ze względu na fakt, że właściwe ku ich uzyskaniu postępowanie nigdy nie zostało zainicjowane, co może wynikać z różnych przyczyn natury moralnej czy strachu, wprowadził bowiem możliwość fakultatywnego ubiegania się o zwolnienia z odpłatności. W przypadku zwolnienia w oparciu o normę z art. 64 u.p.s. charakter uznaniowy ma nie tylko samo zwolnienie, ale również jego zakres. Co warto zaś wyraźnie podkreślić, organ udzielając zwolnienia przewidzianego w art. 64 u.p.s., działa w warunkach pewnego rodzaju dowolności, która nie może jednak być w żadnym stopniu utożsamiana z samowolą. Działanie zawsze musi być zgodne z prawem i mieć umocowanie prawne. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym trafnie, już przed omawianym wyrokiem, wskazywano na brak podstaw do ograniczenia badania przesłanek zwolnienia tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych. „Relacje oraz więzi rodzinne mogą być ustalane przez organy i oceniane jako szczególny przypadek”, uzasadniający uwzględnienie wniosku o zwolnienie. Do przesłanek uznaniowego zwolnienia, obok sytuacji ekonomicznej, dodano przesłanki dotyczące relacji rodzinnych. Zmiany dodatkowo wzmocniła nowelizacja, obowiązująca od dnia 27 stycznia 2022 r., na mocy której dodany został pkt 7. Wskazuje on kolejne okoliczności zwolnienia, a mianowicie „rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.” Słusznie podnosi się w doktrynie, iż na tle wykładni „rażącego” naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych mogą pojawiać się trudności interpretacyjne. Niemniej, tytułem przykładu, sąd administracyjny przypomniał, że wśród tych obowiązków znajdują się te szczegółowo zdefiniowane w przepisach k.r.o. dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem – m.in.: obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się, czy też obowiązek utrzymywania kontaktów.
Na zakończenie istotnie należy zaznaczyć, że sąd przyznał rację Skarżącemu i uznał, że użyty w przepisie art. 64 ust. 2 u.p.s. zwrot „w szczególności” oznacza, że określona lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszonej opłaty jest listą przykładową. Katalog ma charakter otwarty, a to z kolei oznacza, że uzasadnione okoliczności, które przemawiają za uwzględnieniem wniosku, powinny być oceniane indywidualnie w kontekście konkretnej sprawy.
przez Admin2 | lip 3, 2023 | news-pl
Podstawowym źródłem obowiązku alimentacyjnego w polskim prawie rodzinnym jest art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stanowi on, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
W prawie polskim nie ma bowiem normy, która sztywno określałaby wysokość świadczenia, zostawiając tym możliwość ustalenia jej przez sąd. Oznacza to, że wysokość zasądzonych przez sąd alimentów, będzie stanowiła wypadkowa potrzeb uprawnionego i możliwości zobowiązanego, zgodnie z art. 135 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
O zdolności alimentacyjnej nie decydują bowiem osiągane, deklarowane zarobki, ale obiektywne, faktyczne możliwości zarobkowe. Zakres obowiązku alimentacyjnego może i powinien być większy od wynikającego z faktycznych zarobków i dochodów zobowiązanego, jeśli przy pełnym i właściwym wykorzystaniu jego sił i umiejętności zarobki i dochody byłyby większe, a istniejące warunki społeczno-gospodarcze i ważne przyczyny takiemu wykorzystaniu nie stoją na przeszkodzie. – wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu, z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. I Ca 531/19
Sędzia nie ma jednak pełnej swobody w ocenie sytuacji uprawnionego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wprowadza regułę, która nakazuje pomijać pewne rodzaje świadczeń przy określaniu rozmiaru obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie z art. 135 §2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
"Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają:
- świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji;
- świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
- świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ;
- świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych;
- rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym".
Świadczenia powyższe mają charakter pomocniczy dla osoby uprawnionej. Wynikają z ogólnego obowiązku udzielenia ochrony i wsparcia przez państwo dla danych jednostek.
Świadczenie alimentacyjne wynika natomiast ze szczególnego, czyli osobistego stosunku zobowiązanego z uprawnionym.
Dlatego też, świadczenia socjalne nie wpływają na zakres obowiązku alimentacyjnego. Mogłoby się bowiem zdarzyć, że państwo przejmowałoby całkowicie ciężar utrzymania osób uprawnionych do alimentów, co w ocenie ustawodawcy nie jest sytuacja pożądaną.
W tym miejscu, zaznaczyć także należy, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego w żadnej mierze nie zwalniają z obowiązku alimentów.
Zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2022 o sygnaturze I OSK 1851/20: Fakt wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji własnego dziecka.
przez Admin2 | cze 1, 2023 | news-pl
Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 2020 r. w sprawie o sygnaturze akt II CSK 12/20 zapadło w wyniku wniesienia skargi kasacyjnej przez pozwanego, ojca dziecka, na wyrok sądu drugiej instancji. Powódka, matka dziecka, ponosiła ciężar alimentacyjny w stosunku do swojego dziecka nie tylko w zakresie, w jakim była do tego zobowiązana, ale także w zakresie kwoty, jaką pozwany powinien był łożyć na dziecko. Sąd drugiej instancji podwyższył zasądzoną na rzecz powódki kwotę z tytułu roszczenia przewidzianego w art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tj. dostarczania innej osobie środków do utrzymania lub wychowania, pomimo braku wobec niej takiego obowiązku albo w przypadku powstania takiego obowiązku z powodu nadmiernych trudności w ściąganiu owych świadczeń od osoby w pierwszej kolejności obowiązanej. Kwota ta została podniesiona do wysokości 262.556 zł.
Sąd Najwyższy przypomniał swoją dotychczasową linię orzeczniczą, zgodnie z którą skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w kontekście roszczenia wynikającego z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. W niniejszej sprawie nie miał zatem znaczenia fakt, że wartość roszczenia wyniosła 262.556 zł.
Sąd ten przyjął wykładnię, że chociaż roszczenie regresowe z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie jest roszczeniem o świadczenie alimentacyjne, to jednak należy do zakresu spraw o alimenty w rozumieniu art. 398(2) § 2 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego, ponieważ matka dziecka ponosiła ciężar alimentacyjny ponad jej własny obowiązek i dążyła do zasądzenia od ojca dziecka kosztów w zakresie ciężaru alimentacyjnego, jaki powinien był ponosić. W związku z powyższym skarga kasacyjna w tym zakresie jest niedopuszczalna i jako taka została przez Sąd Najwyższy odrzucona.
przez Admin2 | maj 2, 2023 | news-pl
Fundusz Alimentacyjny stanowi wyodrębnioną masę środków przeznaczonych na określony cel, który w tym wypadku odnosi się do zabezpieczenia wypłaty alimentów, których płatnicy okazali się niewypłacalni lub uchylali się od ich płacenia.
Historia Funduszu ma swoje początki w latach 70 ubiegłego stulecia, kiedy to w 1974 r. uchwalona została ustawa o Funduszu Alimentacyjnym. Administrowaniem środkami miał zająć się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W roku 2003 r. wprowadzona została instytucja tzw. zaliczki alimentacyjnej, która miała na celu zastąpić Fundusz. Pomysł okazał się jednak być na tyle nieefektywny, że w 2008 r. Fundusz Alimentacyjny został reaktywowany w następstwie uchwalenia ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Przechodząc na grunt ww. aktu prawnego, należy zaznaczyć, że w art. 1 ust. 2 znajduje się definicja legalną Funduszu w następującym brzmieniu: „fundusz alimentacyjny stanowi system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa.” Co istotne, ustawodawca czyni zastrzeżenie, iż fundusz alimentacyjny nie stanowi funduszu, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych. Tym samym wskazana instytucja nabiera charakteru samoistnego, oderwanego nieco od utartych skojarzeń z regulacjami prawa finansowego.
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują przede wszystkim obywatelom polskim, ale także pewnym grupom cudzoziemców, tj. takim, przy których wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym, przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej oraz zezwolenia na pobyt czasowy, a także tym przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z uzyskaniem statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.
W dalszej części ustawy, tj. w Rozdziale 4, ustawodawca wskazuje na tryb, w jakim przyznawane są świadczenia z Funduszu. Przepisy traktują, iż ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek taki składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Do wniosku należy dołączyć dokumenty, których katalog znajduje się w kolejnych przepisach ww. ustawy. Jednocześnie organ prowadzący postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego z tytułu alimentów jest zobligowany do przesłania zaświadczenia o bezskutecznej egzekucji w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania.
Finalnie prawodawca postanawia, iż decyzje wydane w sprawach z zakresu przyznania świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego są natychmiast wykonalne, za wyjątkiem decyzji w sprawach dotyczących nienależnie pobranych świadczeń. Świadczenia te wypłaca się uprawnionemu w okresach miesięcznych.
