przez Admin2 | lut 6, 2023 | news-pl
Tocząc spór o alimenty dla małoletniego dziecka rodzice stają przed wyzwaniem możliwie dokładnego określenia kosztów jego utrzymania. Niewątpliwie – ostateczna kwota renty alimentacyjnej – orzeczona zostaje przy uwzględnieniu możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego oraz usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego. Niemniej, warto przedstawić przykładowy kosztorys utrzymania dziecka, niezależnie od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Przedstawia się on następująco:
- wyżywienie – obliczając koszty konieczne na pokrycie niezbędnej dziecku żywności i napojów należy uwzględnić dietę dziecka wynikającą z jego wieku, ale również alergie pokarmowe czy też diety wymagane przy różnych rodzaju schorzeniach, np.: insulinooporność;
- odzież i obuwie – noszone przez dziecko na co dzień lub sezonowo, jak również te kupowane na wyjątkowe okazje (np.: szkolny bal przebierańców);
- wydatki na gospodarstwo domowe, uwzględniające opłaty mieszkaniowe – wysokość czynszu oraz opłat za media (energię, gaz, wywóz śmieci, wodę, centralne ogrzewanie), telewizję, Internet czy ubezpieczenie mieszkania;
- leczenie – w tym przypadku mowa nie tylko o lekach czy witaminach, ale wśród tych kosztów wymienia się również okulary korekcyjne, aparat ortodontyczny oraz opiekę medyczną i rehabilitacyjną, także te ponoszone stale w związku ze stanem zdrowia dziecka i np.: różnego rodzaju chorobami przewlekłymi;
- szkoła i edukacja – na które składają się czesne, ale również koszty opiekunki, zajęć dodatkowych i wyrównawczych, artykułów szkolnych i papierniczych oraz wydatki ponoszone na radę rodziców, komitety rodzicielskie i inne podobne;
- higiena, kosmetyki i środki czystości – żele do ciała i włosów, pieluszki, mokre chusteczki, kosmetyki w zależności od wieku dziecka, proszek do prania, płyn do płukania tkanin, papier toaletowy, płyn do mycia naczyń i inne używane na co dzień przez dziecko i domowników gospodarstwa domowego;
- wydatki osobiste, a w tym rozrywka i kultura – wśród tych kosztów uwzględnia się zatem wydatki ponoszone np.: na pokrycie biletów do kina, teatrów, muzeów, ale też na fryzjera, prezenty urodzinowe dla kolegów i koleżanek, zabawki, książki, gry planszowe oraz kieszonkowe;
- wyposażenie pokoju dziecka i meble;
- wydatki okolicznościowe (wakacje – kolonie, obozy sportowe, obozy językowe itp., prezenty).
Trzeba pamiętać, aby wydatki ponoszone raz w roku lub raz na 2 lata (np. wyjazd wakacyjny, malowanie pokoju, zakup pościeli czy sprzętu sportowego) dostosować do budżetu miesięcznego czyli, należy je podzielić przez 12 lub 24 miesiące.
przez Admin2 | sty 2, 2023 | news-pl
Prawo właściwe dla zobowiązań alimentacyjnych określa rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. Urz. UE L 7 z 10.01.2009, str. 1).
Zasadnicze cele alimentacji nie ograniczają się wyłącznie do uzasadnienia instytucji sytuacją finansową stron, mają również charakter etyczny. Polskie prawo reguluje zobowiązania alimentacyjne w art. 128 – 144 k.r.o. Na podstawie ustawy można wywieść, że treść obowiązku alimentacyjnego stanowi dostarczanie przez zobowiązanego środków utrzymania – uprawnionemu, tj. osobie, która nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami. Ciekawym zagadnieniem jest tutaj kwestia dochodzenia roszczeń alimentacyjnych w sprawach z elementem transgranicznym. Zgodnie ze wskazaniem art. 63 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1792) – „Prawo właściwe dla zobowiązań alimentacyjnych określa rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. Urz. UE L 7 z 10.01.2009, str. 1)”. Zasięg przedmiotowy rozporządzenia jest szeroki, stosuje się nie tylko do zobowiązań alimentacyjnych wynikających ze stosunku rodzinnego, ale również pokrewieństwa, małżeństwa i powinowactwa. Powołane rozporządzenie nie zawiera, expressis verbis, regulacji prawa właściwego dla zobowiązań alimentacyjnych. Akt ten w głównej mierze reguluje kwestie procesowe. Zatem wypada wskazać, że prawo właściwe zostało, poprzez instytucję odesłania, określone w art. 15 rozporządzenia unijnego. Według wspomnianego przepisu należy kierować się Protokołem haskim z 23 listopada 2007 r. o prawie właściwym w sprawach zobowiązań alimentacyjnych w państwach członkowskich, dla których protokół ten jest wiążący. Z kolei na mocy art. 3 na skutek zawarcia Protokołu przez Wspólnotę Europejską, obowiązuje on we wszystkich Państwach Członkowskich, z wyjątkiem Danii. To właśnie Protokół z 2007 r. jest dla polskiego sądu podstawą do ustalenia prawa właściwego dla zobowiązań alimentacyjnych w zakresie jego zastosowania, który jest tożsamy z zakresem rozporządzenia z 18 grudnia 2008 r., z rozszerzeniem, że zobowiązania alimentacyjne wobec dziecka są niezależnie od stanu cywilnego rodziców. Do przedmiotowego zakresu zastosowania protokołu haskiego należą niewątpliwie również obowiązki alimentacyjne wynikające z przysposobienia, natomiast nie należą roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego związane z ciążą i porodem.
W przypadku braku wyboru prawa właściwego przez strony stosunku, zgodnie z ogólną zasadą zobowiązania alimentacyjne podlegają prawu państwa, w którym wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu. Jednakże w Protokole z 2007 r., w zakresie wyboru prawa właściwego, dopuszczona została wyjątkowa możliwość wskazania go przez strony – zarówno ogólnie dla zobowiązania alimentacyjnego (wybór wiążący jest tak długo, aż strony nie zmienią zdania w tej kwestii), jak i wyłącznie ze skutkami ograniczonymi do określonego postępowania (wybór wiąże do zakończenia konkretnego postępowania, powinien być jednak uwzględniony również w postępowaniach po uprawomocnieniu się orzeczenia). Wybór ten jest ograniczony do prawa materialnego obowiązującego w siedzibie sądu, nie jest natomiast ograniczony terminem. Strony mogą dokonać wyboru w każdym czasie. Jeżeli jednak mowa o wyborze prawa właściwego dla celów konkretnego postępowania przed wszczęciem postępowania – zastrzeżona została forma czynności prawnej. Umowa podpisana przez obie strony, powinna przybrać formę pisemną lub utrwaloną w inny sposób, tak by istniała możliwość późniejszego dostępu do informacji zawartych w umowie.
Istotne znaczenie dla ochrony wierzyciela mają regulacje zawarte w ustępie 4 oraz 5 artykułu 8 protokołu haskiego. Stanowią one po pierwsze, że niezależnie od prawa wybranego przez strony to prawo państwa, w którym wierzyciel ma miejsce zwykłego pobytu w chwili wyboru określa, czy wierzyciel może zrzec się prawa do roszczeń alimentacyjnych. Po drugie zaś, że prawa wybranego przez strony nie stosuje się, jeśli jego zastosowanie mogłoby prowadzić do oczywiście niesprawiedliwych lub niesłusznych skutków dla jednej ze stron, chyba że w chwili wyboru prawa strony były w pełni poinformowane i świadome skutków swojego wyboru.
przez Admin2 | gru 1, 2022 | news-pl
Zobowiązania alimentacyjne zawierające element transgraniczny wymuszają ustalenie prawa właściwego. Wśród aktów prawnych kluczowych w zakresie prawa właściwego dla alimentacji należy wymienić:
- ustawę z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1792);
- rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 7, str. 1 ze zm.);
- Konwencję o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych, sporządzoną w Hadze dnia 2 października 1973 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 39, poz. 444);
- Protokół o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 331, str. 19) z zastrzeżeniem wynikającym z art. 19, który stanowi , że protokół nie narusza innych instrumentów międzynarodowych, których umawiające się państwa są lub staną się stronami, a które zawierają postanowienia w kwestiach uregulowanych niniejszym protokołem, chyba że państwa-strony złożą odmienne oświadczenie do takiego instrumentu.
W związku z powyższym należy zaznaczyć, że Polska jest stroną umów dwustronnych, w których – obok innych zagadnień materialnoprawnych i procesowych – uregulowano prawo właściwe dla zobowiązań alimentacyjnych. Zakres zastosowania umów jest ograniczony. Jeżeli jednak umowa bilateralna ma pierwszeństwo przed protokołem haskim, a prawo właściwe dla alimentów zostało w niej uregulowane – nawet niebezpośrednio – trzeba zastosować normy zawarte w umowie, a nie w protokole (N. Rycko [w:] Prawo prywatne międzynarodowe. Komentarz, red. J. Poczobut, Warszawa 2017, art. 63.).
przez Admin2 | lis 1, 2022 | news-pl
Art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został wprowadzony nowelizacją z dnia 6.11.2008 r. Nie oznacza to, że przed wejściem w życie tego przepisu polskiemu systemowi prawnemu nie była znana instytucja uchylenia się od wykonania obowiązku alimentacyjnego w związku z naruszeniem zasad współżycia społecznego przez uprawnionego – taką możliwość przewidział Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16.12.1987 o sygnaturze III CZP 91/86. Sąd Najwyższy wskazał wówczas, że można oddalić powództwo o alimenty w całości lub w części na podstawie klauzuli generalnej zawartej w art. 5 kodeksu cywilnego, w przypadku, gdy zachowanie uprawnionego budzi powszechną dezaprobatę. Jednakże Sąd wykluczył stosowanie tej konstrukcji w odniesieniu do małoletnich dzieci obowiązanego. Sąd równocześnie wskazał, jakie zachowania można uznać za budzące powszechną dezaprobatę: godzące w zdrowie i życie członka rodziny, naruszające godność, dobre imię lub inne dobra osobiste lub zdarzenia polegające na zawinionym popadnięciu w niedostatek lub celowym spowodowaniu sytuacji prowadzącej do żądania alimentów. Dodając wskazany przepis do kodeksu, ustawodawca utrwalił i potwierdził istniejącą linię orzeczniczą.
Do momentu wprowadzenia omawianego przepisu, część doktryny nie była przekonana co do możliwości zastosowania art. 5 kc celem uchylenia się od obowiązku alimentacji, pomimo wydania przez Sąd Najwyższy wspomnianego orzeczenia. Niektórzy reprezentowali pogląd, że w przypadku spełnienia przesłanek alimentacji, dochodzenie alimentów nie może być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego ani społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Inni zaś twierdzili, że jest możliwe uchylenie się od obowiązku alimentacji, upatrując w jego konstrukcji analogii do niegodności dziedziczenia lub też odwołania darowizny.
Art. 1441 kro stanowi przepis szczególny do wspomnianego już art. 5 kc wprowadzając samodzielną podstawę oddalenia powództwa w sprawach o alimenty, a tym samym wyłączając zastosowanie art. 5 kc do przypadków nadużycia prawa podmiotowego w sprawach o alimenty. Pozwala on również na ocenę roszczenia alimentacyjnego pod względem jego wysokości – zbyt wysokie żądanie może zostać uznane za niezgodne z zasadami współżycia społecznego i mające na celu pokrzywdzenie obowiązanego lub jego wierzycieli. Przepis ten służy ochronie obowiązanego oraz porządku publicznego, nie jest zaś instrumentem odpłaty za naganne zachowanie uprawnionego.
Ustawodawca wprost wyłączył możliwość uchylenia się od wykonania obowiązku alimentacyjnego przez rodziców w stosunku do ich małoletnich dzieci, które postępują nagannie i naruszały zasady współżycia społecznego. Jest to związane z faktem, że niepełnoletni zazwyczaj nie posiadają własnych środków utrzymania i są zdani na rodziców.
O ile wielokrotne powtarzanie roku na studiach, częsta zmiana kierunku studiów czy nieposiadanie pracy przez pełnoletniego mogą zostać za godzące w zasady współżycia społecznego, o tyle posiadają one samoistną podstawę uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego przez rodziców takiego uprawnionego przewidzianą przez art. 133 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, pod warunkiem, że są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem lub niedokładaniem przez dziecko starań w celu możności samodzielnego utrzymania się. W takim wypadku może być wystarczające powołanie się na art. 133 § 3 kro, co jednak nie wyklucza możliwości jednoczesnego przywołania art. 1441 kro. Nie może być jednak uznane za spełniające przesłanki art. 1441 kro lub art. 133 § 3 kro podjęcie studiów na innym kierunku lub zatrudnienie w innym zawodzie niż chcieliby tego rodzice, ponieważ dziecko ma prawo decydować o własnej przyszłości, w szczególności, gdy osiągnęło już pełnoletniość. Za spełniające przesłanki art. 1441 uważane są m.in. sytuacje zerwania więzów rodzinnych, nieokazywania szacunku oraz postępowania w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli rodziców. Do uchylenia się od obowiązku alimentacji nie wystarczy więc sporadyczne nieodbieranie telefonów, jednostkowe nieodwiedzanie rodziny na święta lub kłótnie związane wyborem pracy albo partnera życiowego. Ponadto, w myśl orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 23.11.2018 r. o sygnaturze II CNP 56/17, art. 1441 kro nie ma zastosowania do długu spadkowego także kiedy źródłem owego długu jest niewykonany obowiązek alimentacyjny, ponieważ przepis ten dotyczy jedynie relacji między zobowiązanym a uprawnionym do alimentacji.
Opracowano na podstawie: A. Kawałko, H. Witczak [w:] M. Fras, M. Habdas (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Wolters Kluwer, 2021; J. Gajda [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa, C.H. Beck, 2021
przez Admin2 | paź 3, 2022 | news-pl
W wyroku z dnia 10 czerwca 2022 roku o sygnaturze III SA/Kr 140/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, że "Sprawa o przekazanie przez polski organ przyjmujący organowi przyjmującemu innego państwa wniosku osoby uprawnionej, w którym domaga się ona od zobowiązanego dostarczenia utrzymania, na podstawie art. 3 i 4 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku w dniu 20 czerwca 1956 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87) jest załatwiana w postępowaniu administracyjnym, do którego nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego", zaś "Organ przesyłający nie załatwia sprawy w zakresie uznania i wykonania zobowiązania alimentacyjnego między uprawnionym a zobowiązanym, lecz jedynie ułatwia uprawnionemu załatwienie takiej sprawy w innym państwie przez jej przekazanie w trybie Konwencji organowi przyjmującemu, z czym wiąże się obowiązek podjęcia określonych działań przez organ przyjmujący. Oznacza to, że przedmiotem sprawy załatwianej przez organ przesyłający jest podjęcie ściśle określonych działań techniczno-organizacyjnych, dotyczących jedynie sprawy z zakresu prawa rodzinnego." Co za tym idzie, zgodnie z sentencją wyroku, w wyniku złożenia wniosku przez osobę uprawnioną między uprawnionym a organem przesyłającym powstaje stosunek o charakterze administracyjnoprawnym, którego treścią jest prawo domagania się przekazania wniosku organowi przyjmującemu w innym państwie.
Wyrok ten zapadł na gruncie skargi wniesionej przez córkę mężczyzny, na którym spoczywał obowiązek alimentacji nałożony wyrokami z 2 marca 1993 roku, 27 marca 1998 roku, 26 października 2000 roku oraz 29 sierpnia 2008 roku. Ustalały one kolejno wysokość alimentów na: 1 000 000 starych złotych miesięcznie, 300 zł miesięcznie, 500 zł miesięcznie i ponownie 500 zł miesięcznie. Ojciec skarżącej mieszka obecnie w Niemczech, dlatego wniosek o egzekucję złożony do Sądu Okręgowego został przez ten organ przekazany stronie niemieckiej w lutym 1994 roku.
Ojciec zaprzestał wypłaty alimentów w 2017 roku, nie uregulował również zaległości, o czym córka wielokrotnie informowała stronę niemiecką. Organ niemiecki kilkukrotnie komunikował, że niepowodzenie egzekucji jest uzasadnione faktem, że dłużnik pobiera rentę, która nie przekracza granicy, do której prawo niemieckie przewiduje zwolnienie od zajęcia egzekucyjnego, a w konsekwencji szanse na powodzenie przymusowej egzekucji są nikłe.
W lipcu 2021 roku strona niemiecka zwróciła wniosek, informując o zakończeniu postępowania egzekucyjnego, zaś Sąd Okręgowy odpowiedział ponownym skierowaniem wniosku wraz ze zwróconymi dokumentami i pismem wnioskodawczyni. W sierpniu tego samego roku organ niemiecki raz jeszcze powiadomił o braku możliwości przeprowadzenia egzekucji ze względu na brak majątku podlegającego zajęciu, a w październiku poinformował o zakończeniu postępowania bez możliwości jego kontynuowania ze względu na zbyt niski dochód dłużnika połączony z brakiem nieruchomości i aktywów.
W efekcie Prezes Sądu Okręgowego wydał zarządzenie o zamknięcie sprawy o egzekucję alimentów z wniosku skarżącej, która złożyła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazała w swojej skardze na cykliczne informowanie ojca o rozliczeniach i zaległościach. Sąd Okręgowy wniósł zaś o jej oddalenie, twierdząc że dopełnił ciążących na nim obowiązków organu przesyłającego.
Zgodnie z sentencją wyroku, na Sądzie Okręgowym nie ciążył obowiązek zapewnienia pomyślnego zakończenia sprawy, lecz przekazywania pism organowi niemieckiemu, zaś kodeks postępowania administracyjnego nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
przez Admin2 | wrz 1, 2022 | news-pl
Kolejność obciążania krewnych obowiązkiem alimentacyjnym określa art. 129 § 1 k.r.o. Uprawniony do alimentacji nie może z własnej woli wybrać osoby, od której będzie dochodził świadczeń alimentacyjnych. W przypadku osoby, która posiada rodziców, dzieci oraz rodzeństwo, obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności zobowiązane będą ponieść dzieci.
W sytuacji nałożenia obowiązku alimentacyjnego na dalszych krewnych będzie on mieć zawsze charakter subsydiarny. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2022 r. wydanym w sprawie o sygnaturze II SA/Po 926/21 podkreślono, iż "Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami."
Według wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1971 w sprawie o sygnaturze III CRN 187/71 "Jeżeli matka dziecka, chociaż zdolna do pracy fizycznej, żadnej stałej pracy nie ma, często przebywa w szpitalu dla nerwowo i psychicznie chorych, a pracuje jedynie sporadycznie, trudno uważać, że jest ona w stanie systematycznie i na czas dostarczać dziecku środków utrzymania. W takim zaś razie, zgodnie z art. 132 zd. ost. k.r.o.p., uprawniony mógłby domagać się dostarczenia uzupełniających środków utrzymania od krewnych zobowiązanych w dalszej kolejności."
Przede wszystkim najpierw po stronie uprawnionego do alimentacji musi powstać stan niedostatku, aby mógł on dochodzić swego roszczenia – przesłanką tą nie jest objęte roszczenie dziecka względem rodziców. "
Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka 'nie dzieli się' jak gdyby na część macierzystą i ojczystą i gdy ojciec nie jest w stanie sprostać swojemu obowiązkowi, nie znaczy to, że powinni go w tym wyręczać jego krewni. W takiej sytuacji obowiązek ten przechodzi przede wszystkim na drugiego rodzica, a gdyby ten nie mógł tego obowiązku w całości lub w części wykonać, zobowiązani będą w tej samej kolejności dziadkowie obu linii, tj. linii ojczystej i macierzystej".
Teza orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1962 roku (sygnatura 2 CR 167/62) wskazuje, iż "Obowiązek alimentacyjny dalszego krewnego istnieje nie tylko wtedy, gdy bliższy krewny nie ma możliwości wypełnienia tego obowiązku, lecz może powstać także wtedy, gdy bliższy krewny mimo takich możliwości nie wywiązuje się ze swych obowiązków. Dalszemu krewnemu, który świadczy na rzecz osoby uprawnionej, przysługuje regres do bliższego krewnego w takim zakresie, w jakim niewypełnienie przez tego ostatniego obowiązku alimentacyjnego nie jest wynikiem obiektywnej niemożliwości, lecz wynikiem uchylania się od wykonania tego obowiązku.".
