Materialnoprawną podstawę do zmiany orzeczenia alimentacyjnego stanowi art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.), zgodnie z którym "W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego."
Na wspomniany przepis powołał się Sąd Okręgowy w Olsztynie w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku (VI RCa 206/19). W przedmiotowej sprawie małoletnie powódki, reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego, zaskarżyły postanowienie Sądu Rejonowego który oddalił ich pozew o podwyższenie alimentów z kwoty 950 zł łącznie do 2000 zł łącznie miesięcznie.
Powódki wskazywały na wzrost usprawiedliwionych potrzeb związanych z dorastaniem, wyższe koszty życia wynikające z zamieszkania poza granicami Polski oraz brak udziału pozwanego w ich życiu poza finansowym wsparciem.
Sąd Okręgowy w Olsztynie podtrzymał jednak stanowisko Sądu Rejonowego, uznając, że nie nastąpiła „zmiana stosunków” w rozumieniu art. 138 k.r.o., która uzasadniałaby zmianę orzeczenia alimentacyjnego. Podkreślono, że matka powódek dobrowolnie wyjechała za granicę, a związane z tym wyższe koszty utrzymania nie mogą być przerzucane na pozwanego. Sąd zwrócił uwagę, iż obowiązek alimentacyjny zależy nie tylko od potrzeb uprawnionych, lecz także od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.
W kontekście powyższego sądownictwo powszechne wskazało także: W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Przez zmianę stosunków rozumieć należy wszelkie modyfikacje w statusie ekonomicznym stron mające wpływ zarówno na zwiększenie, jak i na zmniejszenie zakresu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zwiększenie lub zmniejszenie zakresu możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego(vide: Wyrok S.O. w Olsztynie z 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI RCa 253/19). Oceniając zasadność żądania podwyższenia ustalonych wcześniej alimentów na gruncie art. 138 k.r.o. należy nacisk położyć głównie na porównanie aktualnej, na chwilę żądania, sytuacji uprawnionych i zobowiązanego do tej jaką oceniano przy ustalaniu wysokości świadczenia(tak: Wyrok S.O. w Sieradzu z 9 października 2019 r., sygn. akt I Ca 411/19).
Przez "zmianę stosunków" należy zatem rozumieć zmianę okoliczności istotnych z punktu widzenia ustawowych przesłanek obowiązku alimentacyjnego i zakresu świadczeń alimentacyjnych. Nie każda zmiana w sytuacji życiowej osoby zobowiązanej do płacenia alimentów lub osoby uprawnionej do ich otrzymywania uzasadnia zmianę wcześniejszego orzeczenia. Podstawą do korekty świadczeń mogą być jedynie takie okoliczności, które mają charakter trwały i istotny oraz spełniają przesłanki wpływające w sposób znaczący na powstanie lub zakres obowiązku alimentacyjnego.