W wyroku z dnia 8 kwietnia 2025 r. (sygn. II CSKP 185/23) Sąd Najwyższy odniósł się kompleksowo do możliwości zaskarżenia czynności prawnych związanych z obowiązkiem alimentacyjnym w trybie skargi pauliańskiej. Orzeczenie to wpisuje się w utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą również czynności dotyczące alimentów mogą podlegać ocenie pod kątem pokrzywdzenia wierzycieli.
SN potwierdził, że zarówno umowy alimentacyjne, jak i ugody zawarte przed sądem, stanowią czynności materialnoprawne, które – jeśli prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli – mogą być ubezskutecznione w drodze skargi pauliańskiej. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy świadczenie alimentacyjne zostało ustalone w wysokości rażąco przekraczającej rzeczywiste potrzeby lub mimo braku ustawowych przesłanek.
Warto podkreślić, że choć alimenty korzystają z uprzywilejowanej pozycji w postępowaniu egzekucyjnym, to w przypadku nadużycia tej ochrony możliwe jest wykazanie, że konkretna czynność miała na celu pokrzywdzenie innych wierzycieli. W takich przypadkach – jak zaznaczył SN – wierzyciel może domagać się pierwszeństwa zaspokojenia, wykazując, że obowiązek alimentacyjny wygasł albo został ustalony w sposób sztuczny, jedynie dla ochrony majątku dłużnika.
Sąd Najwyższy wykluczył jednak możliwość podważania samego wyroku zasądzającego alimenty, wskazując, że skarga pauliańska może dotyczyć jedynie czynności prawnych, a nie orzeczeń sądowych. Warto podkreślić, iż możliwe jest zaskarżenie czynności dłużnika (np. milczącego akceptowania egzekucji niezasadnych alimentów), które skutkują przekazaniem świadczeń osobie trzeciej z pokrzywdzeniem innych wierzycieli.
Wnioskiem płynącym z orzeczenia jest potwierdzenie, że ochrona alimentów jako roszczeń uprzywilejowanych nie ma charakteru absolutnego. W sytuacjach wyjątkowych, gdy obowiązek alimentacyjny jest wykorzystywany instrumentalnie, możliwe jest jego ograniczenie wobec konkretnego wierzyciela w drodze powództwa pauliańskiego.